Từ ngày 1/7/2025, đơn vị hành chính cấp huyện không còn, nên cấp huyện cũng không còn ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Hệ thống văn bản địa phương rút từ ba tầng xuống hai tầng: tỉnh và xã. Những việc trước đây huyện quyết được chia lại: phần giải quyết thủ tục cho người dân phần lớn về xã, phần quy định chung và quản lý mang tính vùng phần lớn lên tỉnh, theo từng lĩnh vực.
Bài này không bàn chuyện giấy tờ cũ còn dùng được không — đó là câu hỏi hiệu lực, có chuyên mục riêng. Ở đây chỉ trả lời câu hỏi về thẩm quyền: ai đang có quyền đặt ra quy tắc chung ở địa phương, xã được làm tới đâu, và vì sao "chuyển thẩm quyền giải quyết thủ tục" không đồng nghĩa với "chuyển quyền ban hành quy phạm".
Trước đây cấp huyện ban hành văn bản quy phạm tới đâu
Nhiều người nghĩ cấp huyện trước đây ra rất nhiều "quy định". Thực ra, theo luật ban hành văn bản năm 2015, Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân cấp huyện cũ chỉ ban hành văn bản quy phạm để quy định những vấn đề được luật giao. Số văn bản quy phạm của một huyện mỗi năm vì thế khá ít.
Phần lớn văn bản của huyện cũ mà người dân từng cầm trong tay là văn bản cá biệt: giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh, quyết định cấp phép xây dựng nhà ở trong phạm vi được giao, quyết định xử phạt, quyết định giải quyết khiếu nại, quyết định thu hồi, bồi thường. Những văn bản này gắn với một người, một việc cụ thể. Chúng là sản phẩm của thẩm quyền giải quyết việc, không phải thẩm quyền làm quy tắc.
Phân biệt này quan trọng khi đọc tin tức về sắp xếp bộ máy. Câu "thẩm quyền của huyện chuyển về xã" chủ yếu nói về thẩm quyền giải quyết thủ tục và xử lý việc cụ thể. Thẩm quyền đặt ra quy tắc chung thì vốn đã ít ở huyện, nay tập trung chủ yếu ở tỉnh, và ở xã trong phạm vi được giao.
Thẩm quyền ban hành sau khi chính quyền còn hai cấp
Bảng dưới tóm tắt nguyên lý chung. Chi tiết từng lĩnh vực được quy định ở luật chuyên ngành và các nghị định phân định thẩm quyền Chính phủ ban hành năm 2025, nên khi làm một việc cụ thể bạn cần đối chiếu văn bản của lĩnh vực đó.
| Tầng | Chủ thể | Văn bản quy phạm | Vai trò sau sắp xếp |
|---|---|---|---|
| Tỉnh (34 tỉnh, thành phố) | Hội đồng nhân dân tỉnh | Nghị quyết | Quyết định chính sách, khoản thu, ngân sách, biện pháp đặc thù của tỉnh |
| Tỉnh | Uỷ ban nhân dân tỉnh | Quyết định | Quy định quản lý trên địa bàn tỉnh, kể cả phần trước đây do từng huyện tự quyết |
| Xã, phường, đặc khu | Hội đồng nhân dân xã | Nghị quyết | Vấn đề được luật, văn bản cấp trên giao cho xã |
| Xã, phường, đặc khu | Uỷ ban nhân dân xã | Quyết định | Biện pháp thi hành ở địa bàn trong phạm vi được giao |
| Không còn | Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân cấp huyện cũ | Không còn ban hành | Văn bản đã ban hành trước đây xử lý theo quy định chuyển tiếp |
Đặc khu là đơn vị hành chính cấp xã ở một số vùng đảo, nhiều nơi trước đây là huyện đảo. Về thẩm quyền ban hành văn bản, đặc khu nằm ở tầng xã, dù có thể được giao một số cơ chế riêng; gặp văn bản của đặc khu, bạn đọc phần căn cứ để biết nó dựa vào đâu.
Chuyển thẩm quyền giải quyết khác chuyển quyền ban hành
Giải quyết thủ tục có thể phân cấp, uỷ quyền. Một việc trước đây huyện giải quyết có thể nay do xã giải quyết, hoặc do sở thuộc tỉnh giải quyết, theo nghị định phân định thẩm quyền của lĩnh vực đó. Đây là thay đổi về "nộp ở đâu, ai ký".
Ban hành quy phạm không uỷ quyền tuỳ ý. Quyền đặt ra quy tắc chung gắn với loại văn bản và chủ thể do luật quy định. Cơ quan được giao quy định chi tiết không được giao lại. Uỷ ban nhân dân tỉnh không thể "uỷ quyền" cho xã ban hành văn bản quy phạm thay mình.
Xã giải quyết nhiều việc hơn không có nghĩa xã quy định nhiều hơn. Xã nay tiếp nhận rất nhiều thủ tục, nhưng khi giải quyết, xã áp dụng quy tắc do luật, nghị định, thông tư và văn bản của tỉnh đặt ra. Văn bản quy phạm của chính xã vẫn chỉ ở phạm vi được giao.
Nghị định phân định thẩm quyền là nơi tra đầu tiên. Năm 2025, Chính phủ ban hành một loạt nghị định phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương hai cấp theo từng lĩnh vực. Khi muốn biết một việc trước đây thuộc huyện nay thuộc ai, hãy tìm nghị định phân định thẩm quyền của đúng lĩnh vực đó, thay vì suy ra từ một nguyên tắc chung hay từ việc của lĩnh vực khác.
Tỉnh là nơi thống nhất quy tắc trên địa bàn. Trước đây có những việc mỗi huyện tự hướng dẫn một kiểu. Nay khi cần một quy tắc chung trên địa bàn, chủ thể ban hành là Hội đồng nhân dân hoặc Uỷ ban nhân dân tỉnh. Điều này giúp giảm cảnh hai xã cạnh nhau áp dụng hai cách khác nhau.
Gặp một văn bản địa phương trong giai đoạn chuyển: kiểm thế nào
Năm 2025 và vài năm sau đó, bạn sẽ còn gặp văn bản ký trước và sau mốc 1/7/2025 lẫn lộn. Trình tự kiểm thẩm quyền gợi ý:
- Xem ngày ký. Văn bản quy phạm mang tên huyện mà ký sau ngày 1/7/2025 là dấu hiệu bất thường, cần hỏi lại cơ quan đang áp dụng.
- Xem chủ thể. Văn bản ký sau mốc đó phải đến từ tỉnh hoặc xã, với tên đơn vị hành chính mới sau sắp xếp.
- Với văn bản của xã, đọc phần căn cứ để tìm điều khoản giao việc cho xã. Không có căn cứ giao việc thì đó nhiều khả năng là văn bản hành chính, không phải quy phạm.
- Với văn bản của huyện cũ, đừng tự kết luận còn hay hết áp dụng. Đó là câu hỏi hiệu lực và chuyển tiếp, cần tra quy định chuyển tiếp và hỏi cơ quan hiện đang tiếp nhận việc.
- Với thủ tục cụ thể, tra trên Cổng dịch vụ công hoặc hỏi bộ phận một cửa của xã, sở để biết nơi tiếp nhận hiện hành, rồi mới chuẩn bị hồ sơ.
Đây là giai đoạn mà cả cán bộ và người dân đều đang làm quen. Hỏi lại căn cứ bằng văn bản không phải là gây khó, mà giúp cả hai bên làm đúng ngay từ đầu.
Văn bản của tỉnh, xã cũ sau sáp nhập: thẩm quyền ở đâu
Cùng thời điểm cấp huyện không còn, số tỉnh, thành phố giảm còn 34 và rất nhiều xã được sáp nhập. Văn bản quy phạm do một tỉnh cũ hoặc một xã cũ ban hành không còn chủ thể ban hành nguyên vẹn như trước. Câu hỏi đặt ra là: ai có quyền sửa, bãi bỏ, thay thế những văn bản đó.
Về nguyên lý thẩm quyền, chủ thể kế thừa là Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân của đơn vị hành chính mới bao trùm địa bàn đó, trong phạm vi thẩm quyền tương ứng của mình. Ví dụ giả định: một quyết định quy phạm của Uỷ ban nhân dân tỉnh cũ về quản lý chợ, nay địa bàn thuộc tỉnh mới, thì việc thay thế bằng quy định chung cho toàn tỉnh mới thuộc Uỷ ban nhân dân tỉnh mới.
Còn văn bản cũ đang được áp dụng tới đâu trong khi chờ thay thế, áp dụng cho phần địa bàn nào, là chuyện của quy định chuyển tiếp. Phần này thay đổi theo từng lĩnh vực và từng tỉnh, nên bạn nên hỏi cơ quan đang tiếp nhận và tra văn bản hiện hành thay vì suy ra từ nguyên lý.
Khi chính bạn phải trích dẫn một văn bản của tỉnh cũ, xã cũ hay huyện cũ trong hợp đồng, nội quy hoặc đơn từ, hãy ghi đúng tên cơ quan ban hành như trên văn bản gốc, kèm số hiệu và ngày ký. Đừng tự sửa tên cơ quan sang tên đơn vị hành chính mới, vì như vậy là trích một văn bản không tồn tại. Nếu cần, ghi thêm một câu giải thích địa bàn nay thuộc đơn vị nào.
Ai chịu tác động nhiều nhất và cần để ý gì
Thay đổi về thẩm quyền ban hành chạm tới mỗi nhóm người đọc theo một cách khác nhau. Một vài lưu ý thực tế:
- Hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ: các yêu cầu quản lý chung trên địa bàn, như quy định về chợ, về sử dụng vỉa hè, về biển quảng cáo, nay chủ yếu đến từ văn bản của tỉnh. Nếu một xã đưa ra yêu cầu mới, hỏi căn cứ là văn bản nào của tỉnh hoặc của trung ương.
- Cán bộ xã, phường mới nhận việc: khi soạn văn bản, cần phân biệt rõ văn bản mình đang làm là quy phạm (phải có căn cứ giao việc, đúng hình thức và trình tự) hay chỉ là văn bản hành chính để tổ chức thực hiện. Nhầm hai loại này dễ dẫn tới văn bản sai thẩm quyền.
- Kế toán, nhân sự, pháp chế: khi lập danh mục văn bản áp dụng cho doanh nghiệp, bỏ các văn bản quy phạm của huyện cũ ra khỏi danh mục "đang theo dõi" sau khi đã kiểm văn bản thay thế, và bổ sung văn bản mới của tỉnh, xã nơi đặt trụ sở.
- Người dân có việc đang dở: hồ sơ nộp ở huyện cũ trước mốc chuyển đổi được xử lý theo quy định chuyển tiếp; hỏi bộ phận một cửa để biết hồ sơ đã được chuyển về đâu.
- Sinh viên luật, người ôn thi công chức: nhiều giáo trình, đề cương ôn tập còn mô tả hệ thống văn bản ba cấp. Khi ôn, đối chiếu với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 và các sửa đổi cùng năm.
Câu hỏi thường gặp
Sau 1/7/2025 còn văn bản quy phạm nào mang tên huyện được ban hành không?
Không. Đơn vị hành chính cấp huyện không còn nên không còn chủ thể để ban hành. Văn bản quy phạm của huyện cũ đã ban hành trước đó được xử lý theo quy định chuyển tiếp, cần tra riêng từng lĩnh vực.
Xã có được ban hành văn bản quy phạm thay cho huyện cũ không?
Xã chỉ ban hành văn bản quy phạm trong phạm vi được luật và văn bản cấp trên giao. Việc nhận thêm thẩm quyền giải quyết thủ tục từ huyện cũ không tự trao cho xã quyền đặt ra quy tắc chung về những việc đó.
Đặc khu ban hành văn bản quy phạm ở tầng nào?
Đặc khu là đơn vị hành chính cấp xã, nên văn bản quy phạm của đặc khu ở tầng xã. Đặc khu có thể được giao một số cơ chế riêng; khi cần, bạn đọc phần căn cứ của văn bản và luật về tổ chức chính quyền địa phương.
Uỷ ban nhân dân tỉnh có thể uỷ quyền cho xã ban hành văn bản quy phạm không?
Không theo cách uỷ quyền tuỳ ý. Thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm do luật quy định theo chủ thể và loại văn bản. Tỉnh có thể phân cấp, uỷ quyền giải quyết việc cụ thể theo quy định, nhưng không giao cho xã ban hành quy phạm thay mình.
Thủ tục trước đây nộp ở huyện, giờ nộp ở đâu?
Tuỳ lĩnh vực: phần lớn về Uỷ ban nhân dân xã, một số lên sở hoặc cơ quan cấp tỉnh. Cách chắc nhất là tra thủ tục trên Cổng dịch vụ công hoặc hỏi bộ phận một cửa, vì phân định thẩm quyền được quy định riêng cho từng lĩnh vực.
Văn bản quy phạm của tỉnh cũ trước sáp nhập do ai sửa?
Về nguyên lý, chủ thể có thẩm quyền tương ứng của tỉnh mới bao trùm địa bàn đó. Văn bản cũ được áp dụng tới đâu trong thời gian chờ thay thế là chuyện chuyển tiếp, nên hỏi cơ quan tiếp nhận và tra văn bản hiện hành.